Hangi değişimler görülebilir?
Bazı kişiler başkalarının duymadığı sesleri duyabilir veya gerçeklikle uyuşmayan güçlü inançlar geliştirebilir. Düşünceleri düzenlemekte ve konuşmayı sürdürmekte zorlanma da görülebilir. Bunlar algı ve düşünceyle ilgili belirtilerdir.
Günlük işlere başlamakta zorlanma, ilginin ve duygusal ifadenin azalması ya da sosyal ilişkilerden çekilme de tabloya eşlik edebilir. Dikkat ve bellek güçlükleri okul, iş ve randevuları sürdürmeyi etkileyebilir. Dışarıdan görünen bir davranışa bakarak kişiye tanı koyulmaz.
Günlük yaşama etkileri
Belirtiler kişinin kendi bakımını, ev işlerini, ilişkilerini veya çalışmasını etkileyebilir. Etki her zaman aynı düzeyde değildir; bazı dönemler daha sakin, bazı dönemler daha zorlayıcı olabilir. Yakınların gördüğü değişimler ve kişinin kendi deneyimi birlikte dinlenmelidir.
Şizofreni “çoklu kişilik” demek değildir. Şiddetle de eşitlenemez; damgalayıcı varsayımlar yardım aramayı zorlaştırır.
Değerlendirme nasıl yapılır?
Görüşmede belirtilerin başlangıcı ve seyri, kişinin algı ve düşünce deneyimleri, günlük işlevler, sağlık öyküsü ve kullanılan ilaçlar ele alınır. Benzer belirtilere neden olabilen başka ruhsal veya fiziksel durumlar ile madde etkileri de değerlendirme konusu olabilir.
Yakınların bilgileri bazı durumlarda yararlı olabilir, fakat kişi hakkında kararları yalnız çevresinin gözlemine dayandırmak doğru değildir. Klinik değerlendirme, kişinin anlatımını ve güvenliğini merkeze alır.
Genel tedavi ve izlem yaklaşımı
Genel yaklaşımda ilaç tedavisi, psikososyal destek ve işlevleri sürdürmeye yönelik çalışmalar yer alabilir. İzlem yalnız belirtilerin azalmasını değil, uyku, gündelik işler, ilişkiler ve yaşam hedeflerini de ele alır.
Belirtiler ağırlaştığında veya kişinin güvenliğiyle ilgili acil bir durum ortaya çıktığında zamanında tıbbi yardım önemlidir.
Algı ve düşünce değişimlerini konuşmak
Halüsinasyon, başkalarının algılamadığı bir sesi duyma gibi algı deneyimidir; sanrı ise gerçeklikle uyuşmayan, güçlü biçimde sürdürülen bir inançtır. Bu sözcükler kişinin bütün kimliğini açıklamaz. Dikkat, motivasyon ve gündelik işleri sürdürme güçlükleri de değerlendirmede yer alır.
Bir yakın, kişinin yaşadığı korkuyu ciddiye alırken gördüğünü veya duyduğunu doğrulamak zorunda değildir. Sakin biçimde dinlemek, ihtiyaçlarını sormak ve belirgin değişimleri sağlık uzmanına aktarabilmek iletişimi kolaylaştırabilir. Güvenlikle ilgili acil bir durumda zamanında tıbbi yardım gerekir.
