Olağan kaygı ne zaman zorlayıcı olur?
Sınav, sağlık sonucu veya iş görüşmesi öncesinde endişelenmek beklenebilir. Kaygı bozukluklarında endişe ya da korku, durumla orantısız biçimde yoğunlaşabilir; kontrol etmek zorlaşabilir ve uyku, çalışma, sosyal yaşam veya gündelik kararları etkileyebilir. Tek bir zor gün, kendi başına bir bozukluk göstermez.
Kaygı bozuklukları tek bir biçimde görülmez. Sürekli ve birçok konuya yayılan endişe, belirli sosyal durumlarda yoğun korku ya da ani korku atakları farklı örüntülerdir. Panik atak ve panik bozukluk arasındaki ayrım ayrıca ele alınmalıdır.
Zihinsel ve bedensel belirtiler
Bir düşünceden diğerine geçemeyen endişe, en kötü olasılığı bekleme, huzursuzluk ve odaklanma güçlüğü görülebilir. Kas gerginliği, mide yakınması, terleme, çarpıntı veya uykuda bozulma da eşlik edebilir. Bedensel belirtiler gerçektir; otomatik olarak “yalnız psikolojik” diye yorumlanmamalıdır.
Değerlendirmede belirtilerin hangi durumlarda çıktığı ve ne kadar sürdüğü kadar, fiziksel sağlık ve kullanılan maddeler/ilaçlar da konuşulabilir. Yeni, şiddetli veya açıklanamayan bedensel belirti için uygun tıbbi değerlendirme önemlidir.
Kaçınma günlük yaşamı nasıl etkiler?
Kısa süreli rahatlama için kaygı uyandıran bir işi ertelemek anlaşılır olabilir. Ancak tekrar tekrar kaçınmak okul, iş, ulaşım veya ilişki alanlarını daraltabilir. Örneğin hata yapma korkusuyla bir görüşmeye gitmemek, kaygıyı geçici olarak azaltırken aynı konuyu çözülmemiş bırakabilir.
Değerlendirmede kişi hangi durumlara girmekte zorlandığını, kaçınmanın neyi değiştirdiğini ve kaygı sırasında bedende neler yaşadığını anlatabilir. Bu bilgiler yalnız belirti adından daha açıklayıcıdır.
Değerlendirme ve genel yaklaşımlar
Görüşme; başlangıç, sıklık, tetikleyici durumlar ve günlük etkiyi ele alır. Kaygı farklı ruhsal veya fiziksel durumlarla birlikte bulunabileceğinden bütüncül değerlendirme gerekir. Genel tedavi seçenekleri arasında psikoterapi ve gerektiğinde ilaç tedavisi bulunur.
Bilişsel Davranışçı Terapi, kaygıyla ilişkili düşünce ve davranış döngülerini çalışabilen yaklaşımlardan biridir. Belirli bir yöntemin uygunluğu bir öz değerlendirme testiyle değil, klinik görüşmeyle konuşulur.
Görüşmeye hangi örneklerle hazırlanılabilir?
“Sürekli kaygılıyım” demek başlangıç olabilir; kaygının en çok hangi durumlarda yükseldiği, ne kadar sürdüğü ve kişinin nelerden kaçındığı daha açıklayıcıdır. Örneğin işe gitmeden önceki bedensel gerginlik ile topluluk önünde konuşma korkusu aynı başlık altında yaşansa da farklı örüntüler gösterebilir.
Görüşmeye gelirken uyku değişimini, kullanılan ilaçları ve bedensel yakınmaları hatırlamak yararlıdır. Kaygının işi, okulu veya ilişkileri belirgin sınırlaması, destek aramayı düşündürebilir. Değerlendirme, tek bir belirtiyi etiketlemek yerine kaygının kişinin yaşamındaki yerini anlamaya yönelir.
